खापरा कोडिया लेणी जुनागड बौद्ध गुहा समूहाचा भाग आहेत. या समूहातील लेण्यांपैकी ती सर्वात जुनी लेणी आहेत. भिंतीवरील अक्षरे व लहान अक्षरांच्या आधारे ही लेणी सम्राट अशोकाच्या राजवटीतील ख्रिस्तपूर्व तिसऱ्या-चौथ्या शतकातील असून समूहातील सर्व लेण्यांपैकी सर्वांत सरळ लेणी आहेत. या लेण्यांना खंगार महाल असेही म्हणतात. सम्राट अशोकाच्या कारकिर्दीत ते खडकात कोरले गेले आणि या भागातील सर्वात प्राचीन मठाधीश वसाहत मानली जाते. या लेण्या प्राचीन सुदर्शन तलावाच्या काठावर (जे आता अस्तित्वात नाही) आणि उत्तरेला उपरकोट किल्ल्याच्या थोड्या बाहेर आहेत. या लेण्या पूर्व-पश्चिम पर्वतरांगेत कोरलेल्या आहेत. ते क्षेत्रफळाने लहान आहेत. पण पाण्याच्या टाक्यांची वास्तू अनोखी असून लेण्या एल आकाराचे निवासस्थान बनवतात. वासा काळात भिक्कूंनी लेण्यांचा वापर केला. अनेक वर्षांच्या वापरानंतर, लेण्यांमधील दरारांमुळे लिव्हिंग क्वार्टर्समध्ये पाणी शिरते आणि ते वापरण्यायोग्य नसतात म्हणून ते सोडून दिले गेले. यानंतर साधू महाराष्ट्राला रवाना झाले, तेथे त्यांनी अशाच अनेक आणि अधिक विस्तृत वास्तू कोरल्या, असे अनेक वृत्तांत सांगतात. खापारा कोडियाचे नंतरच्या उत्खननाने नुकसान झाले आणि आता फक्त सर्वोच्च कथा शिल्लक आहे.
Related Articles
शिरवळ लेणी
Posted on Author admin
डोंगररांगेच्या उत्तर दिशेला सुमारे सहा गुहा असून त्यांना अंधाऱ्या गुहा म्हणूनही संबोधले जाते. तर दक्षिण दिशेला असणाऱ्या डोंगररांगेत पाच लेण्या असून डाव्या कोपऱ्यातील पहिल्या लेणीत पाषाणात कोरलेला ‘दगोबा’ किंवा हर्मिकेचे अवशेष आहेत दुसऱ्या क्रमांकांच्या लेण्यांत प्रशस्त खोदकाम करून आतील बाजूस चौकोनी छोट्या-छोट्या खोल्या तयार केलेल्या दिसतात. या छोट्या खोल्यांत साधारणतः समोरासमोर दोन-दोन माणसे बसतील अशा […]
महाड तालुक्यातील कोल गावातील अपरिचित बौद्ध लेणी
Posted on Author admin
खूपच कमी लोकांना माहीत असलेली महाड तालुक्यातील कोल गावातील अपरिचित बौद्ध लेणी. महाड तालुक्यात कोल हे गाव आहे या गावात प्राचीन बौद्ध लेणी आहेत इथे एकूण ७ लेणी आहेत. या गावात बौद्धवाडी च्या वरच्या डोंगरात ऐतिहासिक बौद्ध लेण्या आहे या लेण्यांचा इतिहास पाहता सातवाहन काळातील ब्राह्मी लिपी मधील शिलालेख असून लेखामध्ये कोणत्याही ज्ञात राजवंश उल्लेख […]
चिपळूण तालुक्यातील कोळकेवाडी बौद्ध लेणी
Posted on Author admin
भारतातील महाराष्ट्र राज्यात रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण तालुक्यात कोळकेवाडी गाव आहे आणि या गावाच्या पाठी उभ्या असलेल्या सह्याद्रीच्या पर्वत रांगेतील एका टोकावर हि बौद्ध लेणी आहेत इतिहास : साधारणपणे ह्या लेण्यांचा इतिहास सापडत नसला तरी ती बौद्ध लेणी असल्याचे अवशेष मात्र या लेण्यावर आहेत काहींच्या मते हि लेणी शिलहार राजांच्या काळात बांधली असे म्हटले जाते पण […]